ذبيح الله صفا

130

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

شديدى در مملكت كرده بودند بنظام آورد ؛ و از رواج براتهايى كه با ربح سنگينى در عهد ايلخانان معمول شده بود پيش‌گيرى كرد و سكه‌هاى ممالك ايلخانى را كه بصورتهاى متنوع مرسوم بود يكسان نمود و مقياس وزن را به صورت واحدى درآورد . مهمترين كار غازان ، بعد از اصلاح وضع ماليات ، رسمى بود كه براى تجديد عمارت ديههاى ويران شده نهاد و از راه بخشايش ماليات و اعطاء حق تصرف بآبادكنندگان موجب آبادشدن بسيارى از ديهها و زمينهاى مخروب و متروك گرديد . غازان خان راهداران را كه با دزدان همدست و بلاى جان كاروانها بودند ، با وضع مقرراتى مجبور با من كردن راهها نمود و وصول كردن خرج راه را بتوسط گماشتگان ايلخان يا شاهزادگان و عمال مغول منع كرد . شرابخوارگى و تجاهر بفسق و كفر را منع نمود و وضع قضا را كه در عهد ايلخانان به صورت بسيار زشت و مزاحمى درآمده بود سروسامانى بخشيد « 1 » . يرليغ‌ها ( احكام ) و فرمانهاى غازانى كه مجموع آنها ياساى او را بوجود مىآورد در حقيقت ناقض ياساى چنگيزى و نشانهء درهم ريختن مقررات و رسومى بود كه با هجوم مغولان در ايران متداول گرديده بود و اين اصلاح حاصل نگرديد مگر بر اثر اسلام آوردن غازان و همكيش شدن او با رعاياى خويش . اينست كه بايد اسلام آوردن غازان را منشاء تحوّل عظيمى در تاريخ حكومت ايلخانان بر ايران دانست و او را بعنوان يك پادشاه مسلمان در حقيقت پادشاه ايران شمرد و با سلاطينى قياس كرد كه پيش از حملهء مغول از ميان تركمانان يا غلامان زردپوست مسلمان برميخاسته و با همكيشان ايرانى خود بيگانگى و جدايى شديد نداشته‌اند . اهميت دينى تغيير كيش غازان در آنست كه دين اسلام را از خطر برافتادن در ايران رهايى بخشيد و از غلبهء ساير اديان كه خواه‌وناخواه در حال توسعه بود پيش‌گيرى كرد .

--> ( 1 ) - در باب ياساى غازانى رجوع شود به جامع التواريخ رشيدى از صفحهء 1004 ببعد - . حبيب السير ، چاپ تهران ، ج 3 از ص 161 ببعد . - تاريخ مغول مرحوم عباس اقبال از ص 285 ببعد .